DÖNGÜSEL EKONOMİ

Reklam

DR. DUYGU ERTEN ile RÖPORTAJ

DÖNGÜSEL EKONOMİ

Yapı sektörü artık hep yeşil, sürdürülebilirlik ekliyor her kavramın başına? Yeşil binalar kavramı hızla yayılıyor?  Neden bugün bu kavramları sık sık duyar olduk.

Son yıllarda etkileri giderek artan küresel ısınma, temiz su kaynaklarının azalması, fosil yakıt kaynaklarının tükenmesi gibi çevresel ve ekonomik sorunlar  nedeniyle yeşil bina ve sürdürülebilirlik kavramını tekrar konuşmaya başladık. . Zira dünyadaki enerji tüketiminin yaklaşık %40’ı, su tüketiminin ise yaklaşık %30’unun binalardan kaynaklandığı ortaya konulmuştur. Yeşil bina, bazen sürdürülebilir bina, ekolojik bina veya yüksek performanslı bina olarak da duyduğunuz kavram,  günümüzde yepyeni bir kavram olarak ortaya konsa da, aslında iyi tasarımcıların, akılcı yöntemlerle yaptığı projelerin çevreye zarar vermeyecek şekilde ortaya konmasıyla yapılan bina.  Bu nedenle yüzyıl önce yapılmış binalar arasında da yeşil binalar bulmak mümkün.

Teknik olarak yeşil binalar ülkelerin var olan bina standartlarının üzerine çıkarak tasarlanan ve inşaa edilen binalar.  Ve yeşil bina kavramının bütüncül bir  tasarım anlayışı şu demek oluyor: tüm proje müelliflerinin ortak hedef koyarak hareket etmesi, sürekli iletişimde olması ve bina performansının baz değerlere oranla yüzdelerle daha iyiye yönelik tasarlanması.  Dikkat ederseniz hep tasarım ve inşaat diyorum-yani yeşil bina sadece yeşil özelliklerle tasarlanan bina değil aynı zamanda bittikten ve yaşam başladıktan sonra operasyonunda da binanın sürekli monitör edilmesini öngören bir sürece sahip.

Arazi seçiminde sürdürülebilir arazileri seçmek bir öncelik. 

Yani tarım arazisi, orman arazisi ve sel riski olan arazilerde yapılaşma yapılmaması gerekiyor. Ulaştırma konusunda toplu taşıtlara yürüme mesafesinde olma özellikleri olan, elektrikli/hibrit araba kullanan bina kullanıcısına VIP otopark imkanı sağlayan, ve kentsel donatılara yakın olan bina.  Tabii tüm bu söylediklerim için metrikler kullanılıyor. Cephe seçiminden cam seçimine belli değerleri karşılayan malzemelerin yaşam döngüsü analizi metodu ile itinayla seçilmesi gerekiyor.

NSEB kavramı nedir?

Yeşil binalar tercihen kullandığı enerjiyi yenilenebilir enerjiden elde ederler. NSEB kavramı burada önem kazanıyor. Enerjisinin tamamını ya da &100’e yakın kısmını yenilenebilir enerjiden hem de bina sınırları içerisinde (çatı, cephe, bahçe gibi) sağlayan binalar.  Ülkemizde  ÇŞB şu anda NSEB stardandını bitirmek üzere.  Her ülke kendi NSEB standartlarını çıkarıyor.  Çünkü her ülkenin standart bina kavramı farklı.

Yeşil binalarda iç hava kalitesinin insan sağlığına en az zarar verecek şekilde ayarlanması gerek. Burada hem mekanik havalandırma standartlarının hem de doğal havalandırma yapılmasının önemini vurgulamak istiyorum.  İç hava kalitesi dediğimizde sadece ekipman seçimleri, filtreler değil aynı zamanda malzeme kalitesi de işin içinde giriyor. Malzemelerin VOC (uçuşan organik bileşik oranın tercihen hiç yada çok az olması).  Yıllarca hasta bina sendromu, kimyasallara dayalı hastalıklar gibi içinde zararlı malzeme bulunan binalarda çalışan/yaşayan  insanlar sorunlar yaşadı.  Yeşil binalarda seçilen tutkaldan halıya kötü emisyonlar yaymayan içeriklerle donatılan malzeme seçimi çok önemli.  Burada herhangi bir malzeme alırken malzeme etiketlerine dikkat etmeniz gerekiyor.  Yavaş yavaş sektör, yeşil etiketli malzemelerle standart malzemeleri yok ediyor. Bu nedenle evinizi tadilat bile edecek olsanız, seçtiğiniz boyanın uçucu organik bileşikleri barındırmaması, su bazlı olması, ahşap seçinde sorumlu ormanlardan elde edilmiş mesela FSC sertifikalı ahşap kullanılması tercih edilmeli.  Aynı zamanda tasarımcılar malzeme seçiminde içinde dönüştürülmüş malzeme olan malzemeleri seçmeyi öncelik olarak almalılar.  Yeşil bina konusunun ana damarı enerji verimliliği. Ön koşul olarak baz binaya göre iyileştirilmiş bir verimlilik ortaya koymanız gerekiyor.  Izolasyon malzemelerinin yoğunluğu/kalınlığı neden yapılmış olduğu-örneğin taş yünü ve camın U değeri, güneş kırıcıların olması gibi bir çok faktör yeşil binanın tanımında yer alıyor.

İnşaat sırasında çevre dostu yaklaşımlarla erezyon sedimentasyon kontrol planı hazırlanıp uygulanıyor. Bu da hem inşaatın çevreye verdiği zararı hemde yeraltı su kaynaklarının kirlenmesini önlüyor.

Son olarak yeşil binaların olmazsa olmazı operasyonda yani bina işletilirken başarıyı verimliliği getiren işletmeye alma devreye alma çalışmaları.

Ülkemizde şu an kentsel dönüşüm projelerinde yeşil binalar ne kadar yer alıyor? Bu alana verilen teşvikler var mı?

Türkiye’de kullanılmamış  araziye yeni bina yapmaktan kaçınmalıyız. Kentsel dönüşüm yeşil dönüşüm için büyük fırsat…

Yeşil binalarla ilgili tüm dünyada çeşitli teşvikler tanımlanmış ve uygulanmakta. Yeşil bina tanımı her ülkede değişiyor. ABD ve İngiltere’de bu tanıma genellikle LEED veya BREEAM sertifikası almış binalar girerken AB ülkelerinde yüksek enerji kimlik sınıfına sahip binalar da bu kapsamda değerlendirilebiliyor. Ülkemizde de Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği’nin bir sonucu olarak iyi seviyede enerji performansına sahip binalara bir takım teşvikler ve kolaylıklar sağlanması söz konusu olabilir.

Yeşil  binalar konusunda teşvikler nelerdir?

· Vergi teşvikleri: Yeşil bina projelerinde, ilk yatırım maliyetleri bazı durumlarda belli oranda artabilir

· Bürokratik işlemlerde (ruhsat, onay, izin) öncelik/ harçlarda indirim: Bu kapsama giren destekler daha çok yapı ruhsatı alınması, oturma izni çıkarılması v.b. bürokratik işlemlerde yeşil binalar öncelikli olarak değerlendirilmesi ya da bu işlemler için alınan ücretlerin yeşil binalar için azaltılması şeklindedir.

· Bu desteğin öngörüldüğü şehirlerde yeşil olması tasarlanan binalar, belirlenen hedefleri yakalamayı taahhüt ederse, normalde izin verilen emsallerin üzerinde yapılaşma hakkı verilmektedir (“Green Density Bonus”).

· Hibe ve düşük faizli krediler, parasal destekler; son kullanıcıdan ziyade proje finansmanı şeklinde olan bu destekler, yeşil bina sistemlerinin getirebileceği ilk yatırım maliyeti artışlarını en aza indirecek şekilde düzenlenmiştir

· Sağlık bakanlığının LEED SILVER hastane yönergesi

Şu anda uzmanı olduğum bir H2020 Avrupa birliğinin SMARTER adında Avrupa Mortgage Federasyonu ile bir projesi var. Burda yeşil konutlara daha düşük faiz verilmesinin önemini bankalara anlatmaya çalışıyoruz. Bu konuya ilgi gösteren BANKALAR mutlaka benimle kontak kursunlar.

Döngüsel Ekonomi? Bugünlerde sürdürülebilirlikle birlikte bu kavramda inşaat sektöründe çok yaygın kullanılıyor. Nasıl tanımlıyorsunuz döngüsel ekonomiyi?

Bilimsel literatürde ve profesyonel yayınlarda farklı farklı döngüsel ekonomi tanımı kullanılmaktadır. Kullanımda çok farklı tanımının bulunmasının nedeni konseptin çok çeşitli araştırmacılar ve uzmanlar tarafından uygulanmakta olmasıdır. Bir üretici kavramın bir yönünü vurgularken finans dünyası farklı bir yönüne atıfta bulunur. Tanımlardaki bu çeşitlilik, döngüselliğin ölçülebilir olmasını da zorlaştırıyor.

Döngüsel ekonomi ile lineer ekonominin sürdürülebilirlik perspektifleri arasındaki fark nedir?

Doğrusal bir ekonomide sürdürülebilirlik üzerinde çalışırken ana konu eko-verimliliktir. Yani, aynı miktarda çıktının ekolojik etkisini azaltmak anlamına gelir. Böylece sistemin aşırı yüklenmesi geciktirilir ve zamana yayılır.  Döngüsel bir ekonomide ise sürdürülebilirlik sistemin eko-etkinliğinin arttırılmasında aranır. Böylece ekolojik etki en aza indirilir hatta daha da ötesine geçilir ve ekolojik, ekonomik ve sosyal olarak artı değer yaratılır.

LİNEER
DÖNGÜSEL
Yöntem
Al-Yap-At
Azalt-Yeniden Kullan-Geri Dönüştür
Odak
Eko-verimlilik
Eko-Etkinlik
Sistem Sınırları
Kısa vadeli,satın almadan satışa
Uzun vadeli, çoklu yaşam döngüleri
Yeniden Kullanım
Aşağı dönüşüm
İleri dönüşüm, yüksek kalitede geri dönüşüm

Tanımlar genellikle hammadde kullanımına veya sistem değişimine odaklanır. Kaynak kullanımına odaklanan tanımlar genellikle 3-R yaklaşımını takip eder:

Azalt (minimum hammadde kullanımı)

Yeniden kullan (ürünlerin ve bileşenlerinin maksimum seviyede yeniden kullanımı)

Geri dönüştür (hammaddelerin yüksek kalitede yeniden kullanımı)
“Döngüsel ekonomi, kaynakları ekonomi içinde mümkün olduğunca uzun süre tutarken fiziksel kaynakların katma ve içsel değerini koruyan ve hammadde tüketimini, atığı ve değer zinciri risklerini en aza indirgemek amacıyla kullanım ömrünün sonunda değeri yakalayan bir piyasa ekonomisidir.”

“Döngüsel ekonomi, atık oluşumunu en aza indirirken malzemeleri ve kaynakları kullanımlarının sonunda ürün döngüsüne geri döndürerek değerlerini mümkün olduğunca uzun süre korumayı hedefler.”

Döngüsel ekonomi, atık kavramını tamamen ortadan kaldıracağımız, üretme ve tüketme şeklimizi temelden değiştirmeyi amaçlayan, ekonomi ve toplumda değerin dolaşmasını sağlayan daha sağlıklı, başarılı bir ekosistem yaratma hedefindedir.”

Araç kullanımı iyi bir örnek olabilir. Araba paylaşımı yapan şirketlerden araba kullanmak, daha az kişinin kendi arabalarını satın alması gerektiği anlamına gelir.

Bu hammadde kullanımını azaltır (azalt).

Eğer arabanın motoru bozulursa, onarılabilir veya arabanın şasi ve iç kısmı başka bir arabanın yapımında veya yenilemesinde kullanılabilir (yeniden kullan).

Bu parçalar artık yeniden kullanılamadığında, parçaların metal, tekstil ve plastik kısımları eritilerek yeni bir araba yapımında kullanılabilir (geri dönüştür).

Şirketlerin döngüsel iş modellerini ve stratejilerini uygulamalarına destek olmak için bir Değer Piramidi geliştirildi.

Değer Piramidi bir ürünün 3 ana yaşam döngüsü (kullanım öncesi, kullanım sırası ve kullanım sonrası) üzerine kuruludur. Şirketlerin kendilerini piramide konumlandırmalarını sağlar ve süreçlerindeki boşlukları keşfetmelerine olanak tanır.

Değer Piramidinin tepesi, ürünün değerinin en yüksek olduğu yerdir. Dolayısıyla amaç, katma değeri koruyarak ürünün aynı zamanda kullanım aşaması da olan bu noktaya yakın kalmasını sağlamaktır.

Ürün üretim aşamasında değer kazanır ve bu değer piramidin tepesinde en üst seviyeye ulaşır. Bu aşama, ürünü maksimum değerle tepede mümkün olduğunca uzun tutmak için çok çeşitli döngüsel stratejilerle doludur.

Kullanım aşamasından sonra, ürün yokuş aşağı inerken değer kaybına uğrar. Ürünlerin değer kaybını mümkün olduğunca yavaşlatmak için her aşamada üründen geri kalan değerin bir üst aşamaya beslenerek geri kazanılması hedeflenir.

DÖNGÜSEL EKONOMİYİ NASIL KATEGORİZE EDEBİLİRİZ?

Şirketlerin döngüsel iş modellerini ve stratejilerini uygulamalarına destek olmak için geliştirilenbir  Değer Piramidi var.

Değer Piramidi bir ürünün 3 ana yaşam döngüsü (kullanım öncesi, kullanım sırası ve kullanım sonrası) üzerine kuruludur. Şirketlerin kendilerini piramide konumlandırmalarını sağlar ve süreçlerindeki boşlukları keşfetmelerine olanak tanır.

Değer Piramidinin tepesi, ürünün değerinin en yüksek olduğu yerdir. Dolayısıyla amaç, katma değeri koruyarak ürünün aynı zamanda kullanım aşaması da olan bu noktaya yakın kalmasını sağlamaktır.

Ürün üretim aşamasında değer kazanır ve bu değer piramidin tepesinde en üst seviyeye ulaşır. Bu aşama, ürünü maksimum değerle tepede mümkün olduğunca uzun tutmak için çok çeşitli döngüsel stratejilerle doludur.

Kullanım aşamasından sonra, ürün yokuş aşağı inerken değer kaybına uğrar. Ürünlerin değer kaybını mümkün olduğunca yavaşlatmak için her aşamada üründen geri kalan değerin bir üst aşamaya beslenerek geri kazanılması hedeflenir.

Ürünlerin değer piramidindeki dolaşımları, dört farklı kategorideki döngüsel iş modeliyle desteklenir;

1- Döngüsel Tasarım Modelleri: Bu iş modelleri kullanım öncesi ve tasarım aşamasına odaklanır. Amaç, kullanım aşamasını uzatmak ve ürünlerin döngüsel kaynak verimliliğini artırmaktır.

2- Optimal Kullanım Modelleri: Bu iş modellerinin amacı ürünlerin ömrünü uzatmak ve kullanım aşamasını optimize etmektir. Değer piramidinin tepesiyle ilişkilidir.

3- Değer Geri Kazanım Modelleri: Bu iş modelleri bir ürünün kullanım sonrası aşaması ile ilgilidir. Amaç, yaşam süresinin sonuna gelmiş ürünlerden değer elde etmektir.

4- Döngüsel Destek Modelleri: Bu iş modelleri, tüm döngüsel ekonomi modelleri ve döngüsel ağların bünyesindeki destekleyici faaliyetleri içerir.

Döngüsel ekonominin temel unsurları nelerdir?

Döngüsel ekonomi etrafında ortak bir dil yaratmak için  konunun farklı unsurları üzerinde çalışan 20’den fazla kuruluşun  kullandığı çeşitli terimler ve tanımlar haritalandı. Bu çok çeşitli terimleri yorumlayıp gruplandırdıktan sonra, döngüsel ekonomiyle ilişkili yedi temel unsura ulaşıldı.

1. GELECEK İÇİN TASARLA
Tasarım sürecinde sistem bakış açısını aklından çıkarmayın, doğru malzeme kullanın, yaşam ömrüne uygun tasarım yapın ve gelecekte uzun süreli kullanılabilmesi için tasarımı uyarlayın.

2. DİJİTAL TEKNOLOJİLERİ KULLAN
Veri işleyen ve analiz yapan dijital, çevrimiçi platformlar ve teknolojiler aracılığıyla kaynak kullanımını izleyerek optimize edin ve tedarik zinciri aktörleri arasındaki bağlantıları güçlendirin.

3. MEVCUT ÜRÜNLERİ KORUYUN VE SÜRELERİNİ UZATIN
Kaynaklar kullanımdayken, kullanım ömürlerini uzatmak için bakım, onarım ve özellik yükseltme hizmetleri sunun ve mümkün olan durumlarda ürünlere ikinci bir yaşam verebilmek için geri toplama stratejileri geliştirin.

4. YENİLENEBİLİR KAYNAKLARI ÖNCELİKLENDİRİN
Yenilenebilir, yeniden kullanılabilir, toksik olmayan kaynakların malzeme ve enerji olarak verimli bir şekilde kullanıldığından emin olun.

5. ATIKLARI KAYNAK OLARAK KULLANIN
Atık akışlarını ikincil hammadde gibi kullanın ve yeniden kullanım ve geri dönüşüm için atıklarınızı geri kazanın.

6. İŞ MODELİNİZİ GÖZDEN GEÇİRİN
Ürün ve hizmetler arasındaki etkileşime dayanan iş modelleri aracılığıyla daha fazla değer yaratma fırsatlarını dikkate alın.

7. ORTAK DEĞER YARATMAK İÇİN İŞBİRLİĞİ YAPIN
Şeffaflığı artırmak ve ortak değer yaratmak için tedarik zinciri boyunca, kurum içinde ve kamu sektörü ile birlikte çalışın.

Yeni hammaddede kullanımından değerin korunmasına
Döngüsel ve lineer sistem, değer yaratımı veya korunması biçimleriyle birbirlerinden ayrılırlar. Lineer bir ekonomi geleneksel olarak “al-yap-at” planını takip eder. Bu, hammaddelerin toplandığı, daha sonra nihayetinde atık olup elden çıkarılana kadar kullanılacak ürünlere dönüştürüldüğü anlamına gelir. Bu ekonomik sistemde değer mümkün olduğu kadar çok ürün üretip satarak yaratılır.

Döngüsel ekonomide başka neler var?

Döngüsel ekonomi 3R “ana eylemleri” azalt, tekrar kullan ve geri dönüştür ilkeleri tarafından yönetilen ve atıkların azaltılması, işlenmemiş kaynak tüketiminin azaltılması gibi çok çeşitli eylemler içerir. Kaynak kullanımı en aza indirilir (azaltılır). Ürünlerin ve parçaların yeniden kullanımı maksimize edilir (yeniden kullanılır). Ve en az diğerleri kadar önemli son adım olarak da hammaddeler yüksek bir standarda göre yeniden kullanılır (geri dönüştürülür). Bu, paylaşılan arabalar gibi daha fazla kişiyle bir ürünün kullanılmasıyla yapılabilir. Ürünler hizmetlere dönüştürülebilir, Spotify gibi CD yerine dinleme lisansı satılabilir. Bu sistemde değerin korunmasına odaklanılarak değer yaratılır.

Dr. Duygu Erten kimdir?

Sosyal girişimci, kadın girişimci ve akademisyen. Aynı
zamanda bir sivil toplumcu…Boğaziçi Üniversitesi İnşaat
Mühendisliğinden 1988’de mezun oldu. Yüksek lisans ve doktorasını
ABD’de Rutgers Üniversitesinde İnşaat ve Çevre Mühendisliği dalında tamamladı. AECOM ve BOVIS Lend Lease firmalarının Los Angeles ofislerinde lisanslı mühendis olarak çalıştı ve aynı zamanda Güney Kaliforniya Üniversitesi (USC) de dersler verdi. Harvard Üniversitesi “School of Public Health” bölümünde “Sürdürülebilirlikde Liderlik” alanında Executive Programı tamamladı. Türkiye’ye döndükten sonra
C40 yaptırım ortağı Clinton Vakfı-Clinton İklim Girişimi İstanbul
Direktörlüğü yapan Erten aynı dönemde Çevre Dostu Yeşil Binalar
Konseyinin eş kurucusu olmuş, derneğin Başkan ve Başkan
yardımcılıkları görevlerinde bulunmuştur. Halen ULI Avrupa
Sürdürülebilirlik YK üyesidir. Boğaziçi , İTÜ, Sabancı ve Koç
Üniversitelerinde part-tim dersler verdi. Dr. Erten halen IMU İnşaat
Fakültesinde yeşil/sürdürülebilir mühendislik ve döngüsellik üzerine dersler vermektedir. Erten Sürdürlebilirlikte Kadın Liderlik ödülü de olmak üzere, Çevre ve Sürdürülebilirlik konusunda bir çok ulusal ve uluslararası ödüllere sahiptir.

Please follow and like us:
error0

Reklam




İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*


7 + 3 =